Split tunneling to zaawansowana funkcja we współczesnych aplikacjach wirtualnej sieci prywatnej (VPN), która umożliwia podzielenie ruchu internetowego na dwie ścieżki: wybrane dane są szyfrowane w bezpiecznym tunelu, a pozostały ruch trafia bezpośrednio do internetu.
Umożliwiając precyzyjną kontrolę nad tym, które aplikacje, strony czy typy danych przechodzą przez szyfrowany tunel, split tunneling zwiększa elastyczność i minimalizuje spadki wydajności w zadaniach wymagających dużego pasma.
Niniejsza analiza omawia podstawy techniczne split tunnelingu, jego warianty, wdrożenia u wiodących dostawców oraz kluczowe korzyści i ryzyka bezpieczeństwa, które należy uwzględnić.
Zrozumienie podstawowych mechanizmów split tunnelingu VPN
W klasycznym pełnym tunelowaniu cały ruch internetowy jest szyfrowany i kierowany przez serwer VPN. Zapewnia to jednolitą ochronę, ale kosztem wydajności.
Split tunneling odwraca ten paradygmat: definiujesz, który ruch szyfrować, a który kierować bezpośrednio przez łącze dostawcy internetu (ISP).
Po zestawieniu połączenia z włączonym split tunnelingiem klient VPN działa jak inspektor ruchu. Analizuje pakiety na warstwie sieciowej systemu i dopasowuje je do reguł (aplikacja, IP, domena, port, protokół).
Pakiety pasujące do reguł omijania tunelu idą przez domyślny interfejs i łącze ISP, a pozostałe są szyfrowane i wysyłane przez serwer VPN.
Architektura dwutorowa tworzy dwa równoległe „wizerunki” sieciowe. W tunelu witryny widzą adres IP serwera VPN (anonimowość i obchodzenie geoblokad), poza tunelem widoczny jest prawdziwy adres IP użytkownika.
Podejście to umożliwia jednoczesny dostęp do zasobów ograniczonych regionalnie i usług lokalnych na tym samym urządzeniu.
Implementacje różnią się zależnie od platformy: w Windows modyfikowane są tablice routingu, w Androidzie wykorzystywane jest systemowe API VPN, w macOS stosuje się rozszerzenia sieciowe, a w Linuksie dominują reguły iptables i własne tablice routingu.
Klasyfikacja wariantów split tunnelingu i modeli wdrożenia
Poniżej najważniejsze warianty split tunnelingu wraz z zastosowaniami i kompromisami:
- app-based (aplikacyjny) – wskazujesz, które aplikacje omijają tunel lub które mają z niego korzystać;
- URL/domain-based (domenowy) – definiujesz konkretne domeny/URL do omijania lub tunelowania, co zwiększa granulację;
- inverse/inclusion (odwrotny) – domyślnie wszystko jest szyfrowane, a wykluczasz tylko to, co konieczne (podejście „zero trust”);
- route-based (trasowy) – ruch rozdzielany wg zdefiniowanych tras (np. zakresów CIDR) do tunelu lub poza niego;
- policy-based (polityczny) – reguły zależne od tożsamości, urządzenia, lokalizacji i stanu bezpieczeństwa, zarządzane centralnie.
Split tunneling oparty na aplikacjach to najczęstszy wariant w narzędziach konsumenckich: bankowość i e‑mail przez VPN, a streaming i gry poza tunelem. NordVPN, ExpressVPN i Surfshark oferują ten tryb m.in. w Windows i Android.
Wariant domenowy daje większą precyzję (np. „netflix.com”, „*.company.com”), ale wymaga ostrożności przy złożonych konfiguracjach DNS.
Odwrotny split tunneling domyślnie szyfruje całość i wyklucza tylko wyjątki, co sprzyja bezpieczeństwu i zgodności.
Trasy (CIDR) dobrze sprawdzają się w firmach z zasobami w określonych zakresach IP. Polityki (policy-based) umożliwiają kontekstowe decyzje o routingu dla różnych grup użytkowników.
Analiza strategicznych korzyści i zysków wydajnościowych
Split tunneling optymalizuje wydajność dla aplikacji wrażliwych na opóźnienia i wymagających dużej przepustowości.
Wyłączając streaming wideo lub duże pobrania z tunelu, można zbliżyć się do pełnej przepustowości łącza, redukując narzut szyfrowania o 10–50%.
Redukcja opóźnień w grach i wideokonferencjach bywa kluczowa: dodatkowe 20–100 ms pingu przez VPN potrafi realnie pogorszyć doświadczenie.
W firmach wyłączenie niesensytywnego ruchu z tunelu odciąża infrastrukturę i poprawia działanie krytycznych aplikacji—zmniejszając koszty skalowania.
Aby szybko porównać główne zyski, zestawmy je w skrótowej liście:
- przepustowość – więcej transferu dla streamingu i pobrań dzięki pominięciu narzutu szyfrowania,
- latencja – niższy ping i lepsza responsywność w grach i wideorozmowach dzięki krótszej ścieżce,
- odciążenie VPN – mniejszy ruch przez serwery firmowe, mniej wąskich gardeł i niższe koszty,
- lokalne zasoby – łatwiejszy dostęp do urządzeń LAN (drukarki, NAS, smart home) po wykluczeniu lokalnych zakresów,
- geoblokady – jednoczesny dostęp do treści regionalnych przez VPN i usług wymagających lokalnego IP poza tunelem.
Ocena ryzyk bezpieczeństwa, podatności i ograniczeń
Korzyściom towarzyszą istotne ryzyka. Ruch poza tunelem jest widoczny dla ISP, administratorów i podmiotów monitorujących łącze.
Choć HTTPS chroni treść, metadane (domeny, adresy IP) mogą ujawniać charakter aktywności użytkownika.
Wyciek DNS to szczególnie problematyczny przypadek: zapytania DNS mogą trafić do zewnętrznych serwerów mimo tunelowania danych aplikacji, co deanonimizuje cele połączeń.
Split tunneling bywa także vektorem obejścia monitoringu firmowego przez złośliwe oprogramowanie oraz źródłem błędów konfiguracyjnych (np. procesy potomne, nieoczywiste zależności aplikacji).
Koliduje też z kill switchem—pogodzenie wyjątków routingu z bezpieczeństwem awaryjnym jest trudne i różni się u dostawców.
Dodatkowo dochodzą wymogi compliance (HIPAA, PCI DSS, RODO/GDPR), które mogą ograniczać stosowanie split tunnelingu dla określonych danych.
Dla przejrzystości, najczęstsze ryzyka i ich charakterystyka:
- ekspozycja metadanych – widoczność odwiedzanych domen i zakresów IP dla ISP i obserwatorów,
- wycieki DNS – zapytania kierowane poza tunel ujawniają cele połączeń mimo szyfrowania treści,
- obejście monitoringu – malware może komunikować się poza kontrolą firmowych IDS/IPS,
- błędy konfiguracji – przypadkowe wykluczenia wrażliwych aplikacji i problemy z procesami potomnymi,
- konflikt z kill switchem – trudność w zachowaniu spójnych zasad blokowania awaryjnego,
- ryzyka zgodności – potencjalne naruszenia standardów ochrony danych i wymogów prawnych.
Najczęstsze scenariusze użycia i praktyczne zastosowania
Split tunneling warto stosować tam, gdzie zyski wydajnościowe i funkcjonalne przewyższają ryzyka oraz istnieją odpowiednie zabezpieczenia.
Poniżej najczęstsze i najbardziej uzasadnione scenariusze:
- praca zdalna/hybrydowa – krytyczne aplikacje firmowe przez VPN, a ruch do chmury i ogólny internet poza tunelem w celu odciążenia infrastruktury,
- gry online – ruch gier bezpośrednio przez ISP dla niższego pingu, reszta aktywności przez VPN dla prywatności,
- torrentowanie i P2P – odwrotny split tunneling: klient P2P przez VPN, reszta bezpośrednio dla zachowania prędkości,
- streaming i geoblokady – jednoczesny dostęp do treści z kraju i usług lokalnych bez ciągłego przełączania,
- bankowość i płatności – wykluczenie aplikacji bankowych z tunelu, gdy instytucje blokują IP VPN,
- dostęp do LAN – wykluczenie lokalnych zakresów (np. 192.168.1.0/24) przywraca łączność z drukarkami i NAS.
Przewodniki konfiguracji krok po kroku dla wiodących dostawców VPN
Poniżej ogólne wskazówki konfiguracji i różnice funkcjonalne u trzech popularnych dostawców.
Konfigurowanie split tunnelingu w NordVPN
NordVPN oferuje split tunneling oparty na aplikacjach w Windows, Android i Android TV oraz na adresach URL w rozszerzeniach przeglądarek.
W Windows 10/11: ustawienia → „Split tunneling” → włącz. Tryby: „Wyłącz VPN dla wybranych aplikacji” (szyfrowanie wszystkiego poza wyjątkami) oraz „Włącz VPN tylko dla wybranych aplikacji” (szyfrowanie wyłącznie wskazanych aplikacji). Dodaj aplikacje z listy lub wskaż plik wykonywalny.
Po zapisaniu ustawień reguły działają przy kolejnych połączeniach VPN.
Android: ustawienia → „Split tunneling” → zaznacz aplikacje wykluczane z tunelu. Rozszerzenie przeglądarkowe obsługuje reguły domenowe (URL).
Uwaga na rozbieżności DNS/IP—w razie problemów rozważ własne DNS w NordVPN lub DNS‑over‑HTTPS w aplikacji.
Konfigurowanie split tunnelingu w Surfshark VPN
Surfshark realizuje split tunneling funkcją „Whitelister”, umożliwiając wykluczanie aplikacji i domen (desktop).
Windows/macOS: ustawienia → „Whitelister”. Tryby: „Bypass VPN mode” (wykluczanie wskazanych aplikacji/celów) oraz „VPN‑only mode” (włączanie tylko wybranych). Dodawaj aplikacje z listy lub ręcznie wskazuj pliki wykonywalne, a domeny wpisuj z obsługą wzorców (np. „*.example.com”).
Zaawansowani użytkownicy mogą stosować routing po adresach IP (np. 192.168.1.0/24) i białe listy domen dla intranetów i serwisów regionalnych.
Konfigurowanie split tunnelingu w ExpressVPN
ExpressVPN udostępnia split tunneling oparty na aplikacjach i adresach IP w Windows i Linuksie (zależnie od wersji). W macOS 11+ funkcja nie jest dostępna; w Windows 11 na ARM64 także może być niedostępna.
Windows: opcje aplikacji → „Split tunneling” (zmiany wymagają rozłączenia VPN). Tryby: „Wszystkie aplikacje używają VPN”, „Nie zezwalaj wybranym aplikacjom na używanie VPN” oraz „Zezwalaj tylko wybranym aplikacjom na używanie VPN”. Zastosuj zmiany i połącz ponownie.
Linux: konfiguracja z wiersza poleceń oferuje dużą elastyczność i automatyzację, ale wymaga większej biegłości technicznej.
W latach 2022–2024 wykryto błąd w wersji 12 dla Windows skutkujący wyciekiem DNS w trybie „Zezwalaj tylko wybranym…”. Funkcję tymczasowo usunięto (12.73.0), a po poprawkach przywrócono (12.74.0). Aktualizacje są krytyczne.
Porównanie wsparcia split tunnelingu u dostawców
Aby ułatwić wybór, poniżej zestawienie kluczowych różnic w zakresie wsparcia platform i trybów:
| Dostawca | Platformy | Tryby/zakres | Wsparcie domen/URL | Uwagi |
|---|---|---|---|---|
| NordVPN | Windows, Android, Android TV, rozszerzenia przeglądarek | aplikacyjny; odwrotny (włącz tylko wybrane) | tak (w rozszerzeniach) | uwaga na spójność DNS vs IP; dostępne własne DNS |
| Surfshark | Windows, macOS (Whitelister), Android | aplikacyjny i domenowy; tryby bypass/VPN‑only | tak (z wzorcami) | możliwość tras po IP dla ruchu lokalnego |
| ExpressVPN | Windows, Linux (CLI); brak w macOS 11+ | aplikacyjny, adresy IP (wybrane wersje) | ograniczone | historyczne problemy z DNS w wersji 12 dla Windows |
Najlepsze praktyki, środki bezpieczeństwa i rozwiązywanie problemów
Przy konfiguracji split tunnelingu stosuj sprawdzone zasady i kontroluj efekty zmian:
- zasada najmniejszych uprawnień – domyślnie szyfruj wszystko i wykluczaj jedynie niskiego ryzyka wyjątki;
- ochrona DNS – testuj wycieki (ipleak.net, dnsleaktest.com), preferuj rozwiązania wymuszające DNS przez VPN lub per‑aplikacyjne DNS;
- regularny audyt – przeglądaj reguły i monitoruj ruch, aby wykrywać niezamierzone trasy poza tunel;
- procesy potomne – weryfikuj, czy wyjątki dziedziczą się poprawnie (np. launchery gier), koryguj reguły w razie potrzeby;
- restart aplikacji – po zmianach list włączeń/wykluczeń zamknij i uruchom ponownie odpowiadające procesy;
- kompatybilność – testuj w izolacji, wyłączając inne VPN/filtry sieciowe, które modyfikują tablice routingu;
- konflikty adresacji – unikaj nakładających się zakresów (np. 192.168.1.0/24 dom vs firma); doprecyzuj CIDR lub zmień plan adresacji.